Nowe zasady badań wody pitnej. Co zmienia rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r.?

24 czerwca 2026 r. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748). Zastąpiło ono obowiązujące wcześniej przepisy z 2017 r. i stanowi kolejny etap dostosowania polskich wymagań do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184.

Dla osób odpowiedzialnych za jakość wody ważna jest nie tyle sama liczba nowych parametrów do zbadania, ile zmiana sposobu planowania całego monitoringu. Dużą rolę odgrywa teraz ocena ryzyka. Uwzględnia ona warunki panujące na ujęciu, proces i metody uzdatniania, sposób dystrybucji wody oraz zagrożenia, które mogą pojawić się na poszczególnych etapach jej dostarczania. Zmienia się zatem podejście, w którym zakres badań wody wynikał przede wszystkim z wielkości jej produkcji.

Ocena ryzyka ma większe znaczenie dla planowania badań

Jedną z istotnych zmian jest konieczność uwzględniania oceny ryzyka przy planowaniu monitoringu wody. Pod uwagę bierze się cały system zaopatrzenia w wodę – od źródła i ujęcia, przez uzdatnianie oraz sieć dystrybucyjną, aż po instalacje wewnętrzne.

Takie rozwiązanie pozwala lepiej dopasować zakres badań do lokalnych warunków. Przez stosowanie tego nowego podejścia możliwa jest zmiana częstotliwości wykonywania badań niektórych parametrów (pod warunkiem, że wieloletnie wyniki pokazują, że parametr ten pozostaje stabilny i nie jest związany z istotnym zagrożeniem).  

Duże znaczenie może mieć również charakterystyka konkretnego ujęcia. Parametry, które istotne są w jednym systemie wodociągowym, nie muszą mieć takiego samego znaczenia w innym. Dlatego też analiza ryzyka ma służyć nie tylko ograniczaniu badań, ale przede wszystkim ukierunkowaniu ich tam, gdzie mogą dostarczyć najważniejszych informacji o bezpieczeństwie wody.

Grupa A i grupa B – czy podział pozostaje bez zmian?

Nowe rozporządzenie utrzymuje podział monitoringu na grupę A i grupę B, jednak zwiększa ilość parametrów niezbędnych do wykonania w ramach każdego z zakresów. Jeśli chodzi o częstotliwości pobierania próbek, to określone one zostały w załącznikach do rozporządzenia (załącznik nr 3 dla grupy A i B). Zaznaczyć jednak trzeba, że możliwe są ich zmiany wynikające z przeprowadzonej oceny ryzyka. Pokazuje to po raz kolejny, jak ważna jest obecnie ocena ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę.

Wspomniane zwiększenie zakresów badań dotyczy uzupełnienia monitoringów o następujące parametry:

1. Dla parametrów grupy A obowiązkowym parametrem są enterokoki jelitowe (zgodnie z nowym rozporządzeniem parametr ten, podobnie jak Escherichia coli, zaliczono do parametrów podstawowych, których częstotliwości badania nie można zmniejszyć na podstawie oceny ryzyka. Minimalna liczba próbek zależy od wielkości strefy zaopatrzenia w wodę i została określona w załączniku nr 3 do rozporządzenia).
2. Dla parametrów grupy B wprowadzono dodatkowe parametry:
   1. bisfenol A
   2. suma PFAS
   3. uran
   4. chlorany i chloryny (odrębne wartości parametryczne)
   5. kwasy halogenooctowe (HAA)
   6. mikrocystyna-LR

Nie wszystkie z tych parametrów oznaczane są w każdej próbce wody. W przypadku części z nich znaczenie ma charakterystyka źródła wody, stosowane procesy uzdatniania lub występowanie określonego zagrożenia.

Przykładem są kwasy halogenooctowe (HAA). Parametr ten mierzy się tylko wtedy, gdy do dezynfekcji wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi są stosowane metody, w wyniku których powstają HAA.

Z kolei mikrocystyna-LR jest parametrem mierzonym wtedy, gdy istnieje ryzyko występowania zakwitów sinic w źródle wody.

Na szczególną uwagę zasługują obecnie PFAS, czyli substancje per- i polifluoroalkilowe. Są to związki bardzo trwałe w środowisku, a część z nich może utrzymywać się w nim przez długi czas i przedostawać do źródeł wody. Wprowadzenie PFAS do wymagań dotyczących jakości wody jest związane z rosnącą wiedzą na temat ich występowania i potencjalnego wpływu na zdrowie człowieka.

Mętność i colifagi somatyczne w monitoringu operacyjnym

Monitoring operacyjny to bieżąca kontrola wybranych parametrów, która ma umożliwiać szybkie wykrycie problemów z jakością wody i ocenę skuteczności jej uzdatniania. Nie zastępuje on monitoringu grupy A i B, lecz uzupełnia kontrolę jakości wody o informacje przydatne do szybkiego reagowania.  Wraz z nowelizacją rozporządzenia do monitoringu operacyjnego włączono mętność oraz colifagi somatyczne.

Mętność jest parametrem, który szybko sygnalizuje zmianę warunków w procesie uzdatniania lub pogorszenie jakości wody. Jej wzrost może być związany m.in. ze zmianami zachodzącymi na ujęciu albo z nieprawidłowym przebiegiem procesu technologicznego.

Colifagi somatyczne są wirusami zakażającymi bakterie z grupy coli i mogą być wykorzystywane jako wskaźnik pomocniczy przy ocenie ryzyka związanego z wirusami jelitowymi oraz skuteczności procesów uzdatniania.

Wartości odniesienia oraz częstotliwości pobierania próbek określa załącznik nr 7 do obowiązującego Rozporządzenia.

Legionella w ciepłej wodzie użytkowej

Zmiany obejmują również monitoring ciepłej wody użytkowej pod kątem obecności bakterii Legionella spp. w tzw. obiektach priorytetowych. Obiekty takie to m.in. szpitale, domy pomocy społecznej, hotele, obiekty turystyczne oraz inne określone budynki użyteczności publicznej. W zależności od rodzaju obiektu ustanowiono wartości parametryczne: poniżej 1000 jtk/l dla większości obiektów objętych tymi wymaganiami oraz poniżej 50 jtk/l dla wskazanych placówek całodobowej opieki zdrowotnej, w których przebywają pacjenci o obniżonej odporności. Załącznik nr 5 do rozporządzenia określa również minimalną częstotliwość pobierania próbek oraz zasady postępowania w przypadku stwierdzenia podwyższonego stężenia bakterii.

Co nowe przepisy oznaczają dla laboratoriów?

Zmiana przepisów oznacza również konieczność dostosowania się laboratoriów do nowych wymagań analitycznych. Dotyczy to zarówno zakresu wykonywanych oznaczeń, jak i sposobu pobierania oraz postępowania z próbkami.

Zgodnie z normą PN-EN ISO 19458 wyróżnia się trzy cele pobierania próbek do badań mikrobiologicznych wody, oznaczane literami a, b i c. Dobór celu determinuje sposób przygotowania punktu poboru oraz zakres informacji, jakie uzyskamy z analiz pobranej próbki.

• Cel a – ocena jakości wody w systemie dystrybucji. Dotyczy on badania jakości wody dostarczanej do punktu pobierania i nie uwzględnia wpływu wewnętrznej instalacji wodociągowej na jakość wody. Próbki pobiera się po uprzednim płukaniu punktu pobierania, tak aby ograniczyć wpływ lokalnych zanieczyszczeń pochodzących z armatury i wody zalegającej w przyłączu. Celem jest ocena jakości wody dostarczanej przez sieć wodociągową.
• Cel b – ocena wpływu wewnętrznej instalacji wodociągowej. Dotyczy przede wszystkim właścicieli i zarządców obiektów oraz pobierania próbek w kierunku badań Legionelli. Pobieranie prowadzi się w sposób umożliwiający ocenę zmian jakości wody związanych z instalacją wewnętrzną. Próbki pobiera się po minimalnym płukaniu punktu pobierania.
• Cel c – ocena jakości wody w punkcie jej użytkowania. Próbkę pobiera się bez uprzedniego płukania i dezynfekowania wylotu, z uwzględnieniem warunków występujących podczas korzystania z punktu czerpalnego. Cel ten ma zastosowanie m.in. podczas ustalania źródła zakażenia Legionellą lub w przypadku wystąpienia epidemii.

Jak możemy pomóc?

Nasze laboratorium oferuje kompleksową obsługę w zakresie badań jakości wody pitnej, obejmującą:

• pobór próbek zgodnie z obowiązującymi wymaganiami,
• badania mikrobiologiczne i fizykochemiczne,
• oznaczanie nowych parametrów wynikających z obowiązujących przepisów,
• konsultacje dotyczące planowania monitoringu,
• interpretację wyników badań oraz wsparcie w spełnieniu wymagań organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Katarzyna Gruszka, ekspertka branży Industries & Environment w SGS Polska