Od ujęcia do kranu – gdzie woda traci jakość mikrobiologiczną?

Zapewnienie odpowiedniej jakości mikrobiologicznej wody przeznaczonej do spożycia nie kończy się na etapie jej uzdatniania. Równie istotne jest zachowanie jej bezpieczeństwa podczas magazynowania, przesyłu i dystrybucji do odbiorców. Woda, przemieszczając się przez sieć wodociągową oraz instalacje wewnętrzne budynków, może być narażona na czynniki sprzyjające rozwojowi mikroorganizmów lub wtórnemu zanieczyszczeniu. Dlatego ocena ryzyka mikrobiologicznego obejmuje cały system zaopatrzenia w wodę – od ujęcia wody, przez procesy uzdatniania i dystrybucji, aż po punkt czerpalny. W których miejscach najczęściej dochodzi do pogorszenia jakości mikrobiologicznej wody i jakie są przyczyny tego zjawiska? To istotne pytanie, ponieważ woda z kranu powinna zachowywać odpowiednią jakość na całej drodze od źródła do odbiorcy.

Ujęcie wody – punkt wyjścia

Źródłem wody mogą być ujęcia powierzchniowe (rzeki, jeziora) lub podziemne. Wody powierzchniowe są bardziej narażone na zanieczyszczenia fekalne, szczególnie w wyniku spływów rolniczych czy awarii infrastruktury kanalizacyjnej. W przypadku ujęć podziemnych ryzyko jest mniejsze, jednak nie można go całkowicie wykluczyć.

Na tym etapie monitoring mikrobiologiczny pozwala wykryć ewentualne zagrożenia związane z funkcjonowaniem ujęcia wody i dobrać odpowiednią technologię uzdatniania.

Uzdatnianie – pierwszy etap ochrony jakości wody

W stacjach uzdatniania woda poddawana jest szeregowi procesów technologicznych, których celem jest usunięcie zanieczyszczeń fizycznych, chemicznych i mikrobiologicznych. W zależności od jakości wody surowej stosuje się m.in. koagulację, sedymentację, filtrację oraz dezynfekcję przy użyciu chloru, dwutlenku chloru, ozonu lub promieniowania UV. Procesy te pozwalają skutecznie ograniczyć liczbę mikroorganizmów oraz usunąć substancje mogące wpływać na bezpieczeństwo i walory użytkowe wody.

Skuteczność uzdatniania jest regularnie weryfikowana poprzez badania jakości wody prowadzone zgodnie z obowiązującymi wymaganiami. Dzięki temu woda wprowadzana do sieci wodociągowej spełnia normy sanitarne i charakteryzuje się wysoką jakością mikrobiologiczną.

Sieć wodociągowa – miejsce potencjalnych zagrożeń

Choć woda opuszcza stację uzdatniania w doskonałym stanie, jej jakość może pogorszyć się podczas transportu przez sieć wodociągową. Szczególnie narażone są rozległe systemy dystrybucji, w których woda pokonuje wiele kilometrów rur. Jednym z głównych problemów jest powstawanie biofilmu, czyli cienkiej warstwy mikroorganizmów osadzających się na wewnętrznych ściankach przewodów.

Biofilm może stanowić schronienie dla bakterii, które są trudniejsze do usunięcia przez środki dezynfekcyjne. W sprzyjających warunkach mikroorganizmy mogą się namnażać i okresowo przedostawać do przepływającej wody. Ryzyko wzrasta także w miejscach o niewielkim przepływie lub stagnacji wody, gdzie spada skuteczność działania pozostałości środka dezynfekcyjnego.

Awarie i remonty sieci

Na jakość mikrobiologiczną wody mogą wpływać także zdarzenia zakłócające prawidłową pracę sieci wodociągowej. Awarie przewodów, usuwanie uszkodzeń czy modernizacje infrastruktury wiążą się z czasowym wzrostem ryzyka wtórnego zanieczyszczenia. Szczególnie istotne są przypadki, w których dochodzi do zmian warunków hydraulicznych, w tym spadków ciśnienia mogących ułatwiać przedostawanie się zanieczyszczeń z otoczenia do wnętrza przewodów.

Aby zminimalizować ryzyko pogorszenia jakości wody, po zakończeniu prac eksploatacyjnych przeprowadza się odpowiednie działania techniczne oraz badania jakości wody, które pozwalają ocenić jej bezpieczeństwo mikrobiologiczne.

Instalacje wewnętrzne – ostatni etap ryzyka

Odcinek od przyłącza do kranu użytkownika jest często niedocenianym źródłem zagrożeń. Instalacje wewnętrzne budynków, szczególnie starszych, mogą stwarzać warunki sprzyjające namnażaniu bakterii. Problemem są przede wszystkim odcinki rur, w których woda długo zalega, nieużywane przyłącza oraz przewymiarowane instalacje. W takich miejscach dochodzi do stagnacji, spadku stężenia środka dezynfekcyjnego oraz wzrostu temperatury, co sprzyja rozwojowi mikroorganizmów.

W takich warunkach nawet woda spełniająca wymagania normatywne na wyjściu z wodociągu może nie spełniać ich w punkcie poboru. W efekcie woda z kranu może charakteryzować się gorszymi parametrami mikrobiologicznymi niż woda opuszczająca sieć wodociągową.

Jak minimalizować ryzyko?

Utrzymanie odpowiedniej jakości mikrobiologicznej wody wymaga kompleksowego podejścia obejmującego wszystkie etapy jej dostarczania do odbiorcy. Regularny monitoring, właściwa eksploatacja infrastruktury oraz szybkie reagowanie na awarie pozwalają ograniczać ryzyko wtórnego zanieczyszczenia. Szczególną rolę odgrywa kontrola całego systemu – od ujęcia wody, przez procesy uzdatniania i dystrybucji, aż po instalacje wewnętrzne budynków.

Nawet najlepiej chronione ujęcia wody nie gwarantują utrzymania odpowiedniej jakości, jeśli na dalszych etapach wystąpią warunki sprzyjające rozwojowi mikroorganizmów. Dlatego stały nadzór nad infrastrukturą, regularne badania jakości wody oraz odpowiednie działania eksploatacyjne pozostają kluczowymi elementami ochrony zdrowia publicznego i gwarancją, że woda z kranu będzie spełniać obowiązujące wymagania jakościowe.

Aleksandra Jabłońska, ekspertka branży Industries & Environment w SGS Polska

Literatura:

1. Ashbolt, N. J. (2015). Microbial contamination of drinking water and human health from community water systems. Current Environmental Health Reports, 2(1), 95–106.
2. Douterelo, I., Husband, S., Loza, V., & Boxall, J. (2016). Dynamics of biofilm regrowth in drinking water distribution systems. Applied and Environmental Microbiology, 82(14), 4155–4168.
3. Matuszewska, R., & Guśpiel, A. (2024). Biofilm in domestic distribution systems – microbiological hazards and impact on water quality. Instal, 7–8, 44–49.