W ostatnich latach kwestia zanieczyszczenia zbóż bieluniem stała się palącym problemem w zakresie bezpieczeństwa żywności. Bieluń, rodzaj roślin znanych ze swoich toksycznych właściwości, zawiera silne alkaloidy, które mogą powodować poważne zagrożenie dla zdrowia w przypadku spożycia. Skłoniło to światowe organy ds. bezpieczeństwa żywności do wzmocnienia wysiłków w zakresie monitorowania i nałożenia bardziej rygorystycznych przepisów. Biorąc pod uwagę dane SGS Digicomply podkreślające gwałtowny wzrost przypadków zanieczyszczenia, jasne jest, że obecność bielunia w zbożach stanowi poważne wyzwanie zarówno dla przemysłu spożywczego, jak i organów regulacyjnych. Niniejszy artykuł zagłębia się w złożoność zanieczyszczenia bieluniem, badając trendy, wpływ geograficzny, najczęściej skażone produkty i zagrożenia dla zdrowia związane z tą toksyczną rośliną.
Bieluń (datura) to kwitnąca roślina powszechnie znana jako „cierniowe jabłko” lub „diabelska trąbka” – kwiat bielunia posiada charakterystyczny, trąbkowy kształt. Jest znana ze swoich toksycznych właściwości. Roślina ta wytwarza nasiona, które zawierają alkaloidy tropanowe, w szczególności atropinę, skopolaminę i hioscyjaminę. Substancje te są silnymi neurotoksynami, zdolnymi do wywoływania poważnych objawów, w tym halucynacji, dezorientacji, a w ciężkich przypadkach niewydolności oddechowej i śmierci.
Nasiona bielunia są szczególnie groźne, ponieważ można je łatwo pomylić z nieszkodliwymi ziarnami i przypadkowo dodać do produktów spożywczych. Do skażenia dochodzi zazwyczaj podczas zbiorów, gdy rośliny bielunia rosną jako chwasty na polach uprawnych. W przeciwieństwie do wielu innych zanieczyszczeń, toksyczność bielunia nie zmniejsza się podczas standardowego przetwarzania żywności, co sprawia, że nawet śladowe ilości są niebezpieczne dla konsumentów.
W latach 2010-2020 incydenty zanieczyszczenia bieluniem były stosunkowo rzadkie i sporadyczne, co wskazuje, że zanieczyszczenie nie było jeszcze uznawane za powszechny problem. Jednak w ciągu ostatnich dwóch lat sytuacja uległa radykalnej zmianie. Według danych SGS Digicomply, w latach 2022-2024 odnotowano 271% wzrost liczby incydentów zanieczyszczenia bieluniem.
Wzrost ten sugeruje kombinację kilku czynników: zwiększonej świadomości, ulepszonych metod wykrywania i prawdopodobnie rzeczywistego wzrostu wskaźników zanieczyszczenia z powodu zmieniających się praktyk rolniczych lub korzystnych warunków klimatycznych dla wzrostu bielunia. Nagły wzrost wywołał obawy wśród osób zajmujących się bezpieczeństwem żywności, prowadząc do wezwań do wzmożonego monitorowania i bardziej rygorystycznych przepisów.
Na przykład Francja wyróżnia się jako kraj o szczególnie dużej liczbie zgłoszonych incydentów. Można to przypisać rozległej produkcji zboża we Francji i rygorystycznym protokołom monitorowania bezpieczeństwa żywności, które prawdopodobnie doprowadziły do identyfikacji większej liczby przypadków.
Belgia i Chiny również zgłaszają znaczące incydenty, co wskazuje, że zanieczyszczenie bieluniem nie ogranicza się do jednego regionu, ale stanowi problem globalny. W tych krajach bieluń mógł stać się bardziej rozpowszechniony jako chwast lub importowane ziarna mogły przynieść zanieczyszczenie z innych regionów, co podkreśla złożoność zarządzania takim ryzykiem w zglobalizowanym łańcuchu dostaw żywności.
Inne dotknięte kraje to Holandia, Niemcy i Polska, z których każdy stoi przed wyzwaniami związanymi z monitorowaniem i zarządzaniem skażeniem. Te różnice w danych regionalnych podkreślają potrzebę opracowania strategii dla poszczególnych krajów w celu skutecznego przeciwdziałania skażeniu bieluniem.
Zanieczyszczenie bieluniem wykryto w różnych produktach spożywczych, ale najczęściej dotyczy ono zbóż i produktów zbożowych. Wynika to z faktu, że zboża są zbierane na dużą skalę, często na otwartych polach, gdzie bieluń może łatwo rosnąć jako zanieczyszczenie.
Różnorodność skażonych produktów podkreśla potrzebę zachowania czujności na każdym etapie produkcji żywności, od pola po przetwarzanie i pakowanie.
Zagrożenia dla zdrowia związane z zanieczyszczeniem bieluniem są poważne, zwłaszcza biorąc pod uwagę toksyczny charakter jego alkaloidów:
Poważne konsekwencje zdrowotne podkreślają konieczność ścisłych limitów i regularnego monitorowania pozostałości bielunia w dostawach żywności.
Globalna reakcja na skażenie bieluniem była zróżnicowana, przy czym niektóre regiony przyjęły rygorystyczne standardy bezpieczeństwa, podczas gdy inne wciąż nadrabiają zaległości.
W Unii Europejskiej przepisy dotyczące alkaloidów tropanowych w żywności są szczególnie rygorystyczne. Władze UE ustaliły bardzo niskie maksymalne limity pozostałości (MRL) dla bielunia w zbożach, często bliskie zeru, aby zapewnić najwyższe standardy bezpieczeństwa. Przepisy te są egzekwowane poprzez rutynowe inspekcje, obowiązkowe raportowanie i surowe kary za nieprzestrzeganie przepisów.
W Stanach Zjednoczonych FDA wydała wytyczne dotyczące monitorowania zanieczyszczenia bieluniem w importowanej żywności, koncentrując się na zbożach i przetworzonych produktach zbożowych. Inspekcje w portach wejścia są częścią szerszej strategii mającej na celu zapobieganie przedostawaniu się skażonych produktów do żywności.
W Azji i Ameryce Łacińskiej, gdzie incydenty skażenia bieluniem są rzadziej zgłaszane, istnieje rosnący ruch w kierunku bardziej rygorystycznych przepisów. Wiele krajów dostosowuje swoje standardy do tych ustanowionych przez międzynarodowe organy, takie jak Codex Alimentarius, uznając potrzebę globalnej spójności praktyk w zakresie bezpieczeństwa żywności.
Zaawansowane narzędzia analityczne, takie jak chromatografia cieczowa ze spektrometrią mas (LC-MS), są obecnie powszechnie stosowane do wykrywania śladowych ilości toksycznych alkaloidów bielunia, umożliwiając szybsze i dokładniejsze oceny.
Aby skutecznie stawić czoła zagrożeniu związanemu z bieluniem, konieczne jest kompleksowe podejście:
Patrząc w przyszłość, międzynarodowa społeczność zajmująca się bezpieczeństwem żywności musi zachować czujność, zwłaszcza w miarę ewolucji praktyk rolniczych i zmian warunków środowiskowych. Przyszłość bezpieczeństwa żywności zależy od proaktywnych środków, rygorystycznego egzekwowania przepisów i postępu technologicznego w zakresie monitorowania.
Wzrost liczby przypadków zanieczyszczenia bieluniem jest wyraźnym przypomnieniem złożoności związanej z zapewnieniem bezpieczeństwa żywności w zglobalizowanym świecie. Przy znacznym wzroście liczby zgłaszanych przypadków, szczególnie w zbożach, oczywiste jest, że należy zrobić więcej, aby chronić konsumentów. Dzięki platformom takim jak SGS Digicomply można usprawnić monitorowanie i raportowanie, ułatwiając lepszą komunikację między zainteresowanymi stronami i umożliwiając szybsze reagowanie na ryzyko zanieczyszczenia.
Oprócz tego SGS Polska świadczy w swoim laboratorium usługi analityczne, które pozwalają na wykrycie ewentualnych zanieczyszczeń żywności. Badamy produkty również pod kątem alkaloidów, których nie brakuje m.in. w bieluniu.
Nadając priorytet rygorystycznym standardom, ulepszonym metodom wykrywania i kompleksowym działaniom edukacyjnym, przemysł spożywczy może nadal zapewniać, że produkty pozostają bezpieczne do spożycia pomimo rosnących wyzwań związanych z zanieczyszczeniami takimi jak bieluń.
SGS jest światowym liderem w dziedzinie badań, inspekcji i certyfikacji. Działamy w sieci ponad 2700 laboratoriów i biur w 119 krajach, wspieranych przez zespół 99 250 oddanych swojej pracy profesjonalistów. Posiadamy ponad 145 lat doświadczenia w dostarczaniu doskonałych usług – łączymy dokładność i precyzję, które charakteryzują szwajcarskie firmy, by pomagać organizacjom w osiąganiu najwyższych standardów jakości, bezpieczeństwa i zgodności.
Nasze hasło – when you need to be sure – to obietnica podkreślająca nasze przywiązanie do zaufania, rzetelności i zrównoważonego rozwoju, które umożliwiają firmom rozwijanie się z pewnością siebie. Z dumą dostarczamy nasze eksperckie usługi jako SGS, wspomagani przez inne nasze zaufane i ściśle wyspecjalizowane marki, takie jak Brightsight, Bluesign, Maine Pointe oraz Nutrasource.
SGS jest firmą notowaną na Szwajcarskiej Giełdzie Papierów Wartościowych oznaczoną symbolem SGSN (ISIN CH0002497458, Reuters SGSN.S, Bloomberg SGSN:SW).
