Mykotoksyny w żywności – skąd się biorą?
Mykotoksyny to toksyczne substancje chemiczne wytwarzane przez niektóre gatunki grzybów pleśniowych. Zidentyfikowano obecnie już ponad 300 rodzajów, mających negatywny wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt.
Problem skażenia mykotoksynami pasz i żywności jest bardzo powszechny. Spowodowane jest to złym przechowywaniem i przetwarzaniem produktów spożywczych. Niestety, toksyny te są wyjątkowo odporne chemicznie oraz termicznie. Dodatkowo mogą współwystępować w produktach spożywczych, co oznacza, że większość grzybów może wytwarzać kilka rodzajów toksyn. Ponadto mają zdolność przenoszenia się z produktów uszkodzonych na zdrowe. Jest to poważny problem i zagrożenie dla zdrowia zarówno ludzi, jak i zwierząt, ponieważ niewidoczne mogą występować w żywności i kumulować się w naszym organizmie
Według Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), każdego roku około 25% plonów na świecie jest skażone mykotoksynami. Niestety obecne dane wskazują, że wartość ta może wzrosnąć do ponad 50%
Rodzaje mykotoksyn
Najczęściej występujące toksyny grzybów pleśniowych to:
- Aflatoksyny
- ochratoksyny
- deoksyniwalenol (DON)
- zearalenon
- fumonizyny
Skażenie mykotoksynami – jak dostają się do żywności?
Na różnych etapach produkcji, produkty rolne mogą ulec skażeniu. Często nawet sam kontakt z mykotoksynami może stanowić zagrożenie dla ludzi czy zwierząt. Główną drogą przedostania się szkodliwych toksyn do naszego organizmu jest droga pokarmowa. Jednakże mogą się one również dostać do naszego organizmu drogą oddechową i przez skórę.
Toksyny dostają się do żywności również wtedy, gdy jest ona produkowana lub przechowywana w złych warunkach. Zmiany klimatyczne, takie jak wzrost temperatury i wilgotności, znacząco wpływają na wzrost pleśni i grzybów, a co za tym idzie, także na wzrost toksyn w żywności. Mykotoksyny pojawią się najczęściej w importowanych produktach, w tym w przyprawach, kakao, orzechach czy zbożach. W celu ich ograniczenia należy zwrócić szczególną uwagę na warunki transportu i przechowywanie.
Aby zminimalizować potencjalne ryzyko wpływu na nasze zdrowie związane z występowaniem mykotoksyn w żywności, Unia Europejska wprowadziła określony system pobierania próbek, ich analizy oraz dostaw określonych produktów pochodzących lub sprowadzanych ze wskazanych krajów trzecich.
Mykotoksyny i ich wpływ na nasze zdrowie
Toksyny te wywołują chorobę zwaną mykotoksykozą (mikotoksykozą). Rzadko ma ona ostry przebieg, Mykotoksyny skumulowane w tkankach powodują przewlekłe zatrucie objawiające się początkowo alergie, tj. nieżyt nosa, zmęczenie, bóle głowy. Długotrwała ekspozycja może jednak wpływać negatywnie na nasze zdrowie, a w skrajnych przypadkach nawet doprowadzić do śmierci.
W zależności od rodzaju toksyn mykotoksyny powodują szereg chorób układu pokarmowego, oddechowego czy krwionośnegoSą one także uważane za jedne z najbardziej kancerogennych związków.
Badania zawartości mykotoksyn
W związku z właściwościami rakotwórczymi mykotoksyn oraz ich częstym występowaniem w żywności i w paszach, produkty żywnościowe i rolne muszą być poddawane rutynowym badaniom wykluczającym ich ewentualną obecność.
Pracownia Oceny Zbóż w Gdyni SGS Polska przeprowadza badania na obecność szybkimi metodami paskowymi. Natomiast w naszym Laboratorium w Ołtarzewie przeprowadzone są badania metodami akredytowanymi: ELISA lub za pomocą chromatografii ciekłej. Wszystkich zainteresowanych ofertą badań na obecność mykotoksyn, zachęcamy do kontaktu.
Patrycja Cechowska, ekspertka branży Natural Resources w SGS Polska
Literatura
- Harton A., Myszkowska-Ryciak J., Zanieczyszczenia biologiczne: mikotoksyny, czyli skażenia wywołane przez grzyby. Raport: Bezpieczeństwo żywności, a potrzeby żywieniowe niemowląt i małych dzieci
- Kowalska A., Walkiewicz K., Kozieł P., Muc-Wierzgoń M., Aflatoksyny – charaltrystyka i wpływ na zdrowie człowieka, PHMD, 1732-2693, 71, 2017
- Ałtyn I., Analiza substancji niepożądanych — wtórnych metabolitów grzybów pleśniowych w surowcach roślinnych oraz otrzymywanych z nich suplementów diety, ropzrawa doktorska, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Wydział Nauk Biologicznych Katedra Fizjologii i Toksykologii
- Barabasz W., Pikulicka A., Mykotoksyny – zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt Część 1. Mykotoksyny – charakterystyka, występowanie, toksyczność dla organizmów, Journal of Health Study and Medicine, 65-108, 65,2017
- Wróbel B., Zagrożenia zwierząt i ludzi toksynami grzybów. pleśniowych zwartych w paszach i żywności, Woda- Środowisko-Obszary wiejskie, 159-176,14,2014
- Gliński Z., Mikotoksykoza fumonizynowa zwierząt i człowieka, Zycie Weterynaryjne, 94 (10), 2019
O SGS
Jesteśmy SGS – światowym liderem w dziedzinie badań, inspekcji i certyfikacji, uznawanym za wzorzec w zakresie zrównoważonego rozwoju, jakości i rzetelności. W sieci ponad 2650 oddziałów i laboratoriów zatrudniamy przeszło 98 000 pracowników, którzy poprzez wspólną pracę umożliwiają lepszy, bezpieczniejszy i bardziej połączony świat.
