W placówkach medycznych woda pełni funkcję nie tylko użytkową i higieniczną, ale także technologiczną oraz terapeutyczną. Wykorzystuje się ją w procesach dezynfekcji, sterylizacji oraz w codziennej pielęgnacji pacjentów. Jej czystość mikrobiologiczna stanowi jeden z kluczowych elementów bezpieczeństwa sanitarnego. Brak właściwej kontroli nad systemami wodnymi może skutkować poważnymi ogniskami zakażeń, których źródłem bywa skażona instalacja wodna. Jakie drobnoustroje najczęściej stwarzają zagrożenia mikrobiologiczne w placówkach medycznych i jakie działania pozwalają ograniczyć ich występowanie? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w dalszej części artykułu.
Woda jako potencjalne źródło zagrożeń
Wysokie wymagania jakościowe wobec wody w szpitalach wynikają z faktu, że jest ona jednocześnie niezbędnym medium i potencjalnym rezerwuarem patogenów. Głównym miejscem ich bytowania w instalacji wodnej jest biofilm – cienka warstwa mikroorganizmów osadzonych na ściankach przewodów, zaworów i końcówek kranów. Biofilm sprzyja utrzymywaniu się w instalacji patogenów nawet przy okresowym płukaniu lub dezynfekcji. Dlatego regularne badania wody mają kluczowe znaczenie dla wczesnego wykrycia niepożądanych mikroorganizmów i oceny skuteczności działań profilaktycznych. Rozwojowi drobnoustrojów sprzyjają warunki fizykochemiczne, takie jak temperatura 20-50°C, obecność osadów mineralnych i stagnacja wody w martwych odcinkach.
Najczęściej występujące patogeny
W szpitalnych systemach wodnych najczęściej występują bakterie oportunistyczne:
- Legionella pneumophila – wywołująca legionellozę i gorączkę Pontiac, przenoszone drogą inhalacji aerozolu wodnego;
- Pseudomonas aeruginosa – powodująca zakażenia ran, dróg moczowych i układu oddechowego;
- prątki niegruźlicze (NTM), np. Mycobacterium avium complex – odpowiedzialne za przewlekłe infekcje płucne;
- inne bakterie środowiskowe, jak np. Stenotrophomonas maltophilia, kolonizujące powierzchnie mokre i sprzęt medyczny.
Drogi transmisji
Do zakażeń wodopochodnych dochodzi najczęściej przez inhalację aerozolu wodnego powstającego podczas korzystania z prysznica lub kranu. Możliwe jest też zakażenie przez kontakt skażonej wody z ranami lub błonami śluzowymi. Niewłaściwie zaprojektowana instalacja wodna czy system HVAC mogą dodatkowo rozprzestrzeniać mikroorganizmy w całym budynku. W warunkach szpitalnych każdy z tych mechanizmów może prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością.
Zapobieganie i kontrola
Ograniczenie zagrożeń mikrobiologicznych wymaga kompleksowych działań obejmujących:
- projektowanie instalacji wodnych w sposób eliminujący stagnację i martwe odcinki,
- utrzymywanie temperatury wody ciepłej powyżej 55-60°C, a zimnej poniżej 20°C,
- stosowanie materiałów ograniczających tworzenie biofilmu,
- dezynfekcję chemiczną i termiczną (chlor, dwutlenek chloru, nadtlenek wodoru ze srebrem),
- filtrację końcową w punktach poboru,
- regularne badania wody i audyty mikrobiologiczne w ramach nadzoru sanitarnego.
Reasumując, woda w środowisku szpitalnym stanowi element o znaczeniu krytycznym i wymaga stałej kontroli w ramach zarządzania ryzykiem epidemiologicznym. Nawet drobne zaniedbania w eksploatacji instalacji wodnej mogą prowadzić do powstawania ognisk zakażeń, szczególnie groźnych dla pacjentów w stanie immunosupresji. Dlatego niezbędne są systematyczne badania wody, utrzymanie wysokich standardów higieny technicznej i szybkie reagowanie na każde odchylenie od norm. Jedynie konsekwentne i odpowiedzialne działania pozwalają skutecznie ograniczyć zagrożenia mikrobiologiczne w placówkach medycznych, chroniąc zdrowie pacjentów i personelu.
SGS Polska, jako lider badań wody w kraju, oferuje kompleksową analizę wody. Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do kontaktu.
Aleksandra Jabłońska, ekspertka branży Industries & Environment w SGS Polska
Literatura:
- Decker BK, Stout JE, Yu VL. Hospital water and opportunities for infection prevention. Curr Opin Infect Dis. 2014;27(4):345–351.
- Falkinham JO III, Hilborn ED, Arduino MJ, Pruden A, Edwards MA. Epidemiology and ecology of opportunistic premise plumbing pathogens: Legionella pneumophila, Mycobacterium avium, and Pseudomonasaeruginosa. Environ Health Perspect. 2015;123(8):749–758.
- Gładysz I., Kozioł-Montewka M., Sikora A., Wójtowicz-Bobin M., Karczewski J. Prevalence of Legionella spp. in hot water samples from Polish hospitals in 2009-2013. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej. 2019;73:47-52.
O SGS
SGS jest światowym liderem w dziedzinie badań, inspekcji i certyfikacji. Działamy w sieci ponad 2500 laboratoriów i biur w 115 krajach, wspieranych przez zespół 99 500 oddanych swojej pracy profesjonalistów. Posiadamy ponad 145 lat doświadczenia w dostarczaniu doskonałych usług – łączymy dokładność i precyzję, które charakteryzują szwajcarskie firmy, by pomagać organizacjom w osiąganiu najwyższych standardów jakości, zgodności i zrównoważonego rozwoju.
Nasze hasło – when you need to be sure – to obietnica podkreślająca nasze przywiązanie do zaufania, rzetelności i niezawodności, które umożliwiają firmom rozwijanie się z pewnością siebie. Z dumą dostarczamy nasze eksperckie usługi jako SGS, wspomagani przez inne nasze zaufane i ściśle wyspecjalizowane marki, takie jak Brightsight, Bluesign, Maine Pointe oraz Nutrasource.
SGS jest firmą notowaną na Szwajcarskiej Giełdzie Papierów Wartościowych oznaczoną symbolem SGSN (ISIN CH1256740924, Reuters SGSN.S, Bloomberg SGSN:SW).
