Woda dostarczana z sieci wodociągowych postrzegana jest zwykle jako produkt stabilny i bezpieczny. W rzeczywistości jednak jakość wody – nie tylko mikrobiologiczna, ale i fizykochemiczna – ulega zmianom w zależności od pory roku. Na wodę oddziałują bowiem warunki pogodowe, takie jak temperatura, nasłonecznienie czy opady. Wpływają one zarówno na procesy zachodzące w źródłach wody, jak i w samej infrastrukturze wodociągowej. Ich działanie jest złożone: obejmuje m.in. zmiany aktywności mikroorganizmów oraz wahania parametrów fizykochemicznych. W jaki sposób sezonowe warunki pogodowe kształtują jakość wody z kranu i jak operatorzy systemów wodociągowych dbają o jej bezpieczeństwo przez cały rok? Odpowiedź znajdziecie w dalszej części artykułu.
Okres letni – wzrost temperatury i intensyfikacja procesów biologicznych
Latem, gdy temperatura wody przekracza 20°C, obserwuje się wzrost aktywności biologicznej mikroorganizmów, zwłaszcza bakterii mezofilnych. Wysoka temperatura przyspiesza ich metabolizm, sprzyja namnażaniu bakterii oportunistycznych (takich jak Pseudomonas aeruginosa czy Legionella pneumophila) oraz wspiera rozwój biofilmu w instalacjach. Jednocześnie maleje rozpuszczalność tlenu i obniża się stężenie chloru resztkowego, co pogarsza stabilność mikrobiologiczną wody. Wraz ze wzrostem temperatury rośnie też mętność i przewodność wody, spowodowane dopływem materii organicznej i biogenów. Zwiększona temperatura przyspiesza także korozję elementów instalacji i uwalnianie metali ciężkich (np. miedzi, cynku), co może wpływać na skład chemiczny wody.
Wiosna i jesień – okresy przejściowe i niestabilne
Wiosną, gdy temperatura wzrasta do 10-15°C, a topniejący śnieg zasila cieki powierzchniowe, do systemów wodnych trafia więcej materii organicznej i zawiesin. Zwiększa się mętność, przewodność elektrolityczna oraz stężenie biogenów, głównie azotu i fosforu. Zmienność pH i dopływ składników odżywczych sprzyjają reaktywacji mikroorganizmów po zimowym okresie spoczynku, szczególnie bakterii heterotroficznych.
Jesienią natomiast ochłodzenie wody (10-12°C) i wzmożone opady powodują napływ substancji organicznych i rozwój mikroflory saprofitycznej. W tym czasie obserwuje się spadek zawartości tlenu, wzrost żelaza, manganu i mętności. Takie wahania destabilizują równowagę biologiczno-chemiczną wody i wpływają na zmienną jakość wody w sieci wodociągowej.
Okres zimowy – chłód sprzyja równowadze
Zimą temperatura wody spada poniżej 10°C, co powoduje znaczące zahamowanie aktywności biologicznej mikroorganizmów. W niższych temperaturach zmniejsza się liczba bakterii heterotroficznych i aktywność enzymatyczna biofilmu. Z kolei wzrost rozpuszczalności tlenu i stabilność pH sprzyjają utrzymaniu równowagi fizykochemicznej. Niska temperatura spowalnia procesy utleniania i redukcji, a woda charakteryzuje się mniejszą mętnością i wyższą przejrzystością. Jednak ograniczony pobór wody zimą sprzyja stagnacji w przewodach, co może prowadzić do lokalnych zmian (np. wzrostu przewodności, obniżenia chloru resztkowego) i do selektywnego rozwoju mikroorganizmów odpornych na zimno.
Ekstremalne zjawiska pogodowe – wyzwanie dla jakości wody
Zmiany klimatyczne sprawiają, że sieci wodociągowe coraz częściej muszą reagować na gwałtowne zjawiska atmosferyczne. Susze prowadzą do koncentracji zanieczyszczeń i wzrostu temperatury wody, co sprzyja rozwojowi mikroorganizmów. Powodzie natomiast wprowadzają do systemów duże ilości zawiesin, materii organicznej i bakterii z gleby. Takie zjawiska zaburzają równowagę biologiczną i chemiczną wody z kranu, powodując krótkotrwałe pogorszenie jej jakości. Długofalowo mogą też wpływać na wzrost biofilmu i zmianę składu mikroflory w sieci.
Utrzymanie równowagi – kontrola mikrobiologiczna i fizykochemiczna
Aby zminimalizować wpływ czynników sezonowych na jakość wody, niezbędne jest stałe monitorowanie jej parametrów mikrobiologicznych i fizykochemicznych. Kluczowe znaczenie ma utrzymywanie odpowiedniej temperatury – wody zimnej poniżej 20°C, a ciepłej powyżej 55°C – oraz regularne płukanie przewodów w celu zapobiegania stagnacji. Każda pora roku niesie ze sobą inny zestaw wyzwań dla zarządzania systemem wodociągowym. Zrozumienie tych zmian i uwzględnienie wzajemnych zależności między mikrobiologią a fizykochemią wody stanowi podstawę skutecznego nadzoru sanitarnego i zapewnienia bezpieczeństwa wody pitnej w warunkach zmieniającego się klimatu.
SGS Polska od lat pełni rolę lidera w zakresie badań i kontroli jakości wody, łącząc wiedzę ekspercką z nowoczesnymi technologiami analitycznymi. Zapraszamy do kontaktu!
Aleksandra Jabłońska, ekspertka branży Industries & Environment w SGS Polska
Literatura:
1. Limaheluw, J. & van der Aa, M. (2025). Warming drinking water distribution systems in the context of climate change: a scoping review on health-related microbial and chemical water quality effects. Journal of Water and Health, 23(8), 952-967.
2. McFeters, G.A. (red.) (2014). Microbiology of Drinking Water: Production and Distribution. Wiley-Blackwell.
3. Ober, J. & Karwot, J. (2021). Tap Water Quality: Seasonal User Surveys in Poland. Energies, 14(13), 3841.
O SGS
SGS jest światowym liderem w dziedzinie badań, inspekcji i certyfikacji. Działamy w sieci ponad 2500 laboratoriów i biur w 115 krajach, wspieranych przez zespół 99 500 oddanych swojej pracy profesjonalistów. Posiadamy ponad 145 lat doświadczenia w dostarczaniu doskonałych usług – łączymy dokładność i precyzję, które charakteryzują szwajcarskie firmy, by pomagać organizacjom w osiąganiu najwyższych standardów jakości, zgodności i zrównoważonego rozwoju.
Nasze hasło – when you need to be sure – to obietnica podkreślająca nasze przywiązanie do zaufania, rzetelności i niezawodności, które umożliwiają firmom rozwijanie się z pewnością siebie. Z dumą dostarczamy nasze eksperckie usługi jako SGS, wspomagani przez inne nasze zaufane i ściśle wyspecjalizowane marki, takie jak Brightsight, Bluesign, Maine Pointe oraz Nutrasource.
SGS jest firmą notowaną na Szwajcarskiej Giełdzie Papierów Wartościowych oznaczoną symbolem SGSN (ISIN CH1256740924, Reuters SGSN.S, Bloomberg SGSN:SW).
