Zapewnienie wody pitnej wolnej od zagrożeń mikrobiologicznych pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań w ochronie zdrowia publicznego. Choć nowoczesne technologie uzdatniania wody są coraz bardziej skuteczne, ryzyko skażenia wciąż istnieje – wynika ono zarówno z ograniczeń procesów technologicznych, jak i niewystarczającej ochrony samych ujęć. Dlatego kluczową rolę odgrywają strefy ochronne ujęć wody, które stanowią pierwszą barierę przed przedostawaniem się zanieczyszczeń biologicznych i chemicznych. Jakie zadania pełnią one w systemie bezpieczeństwa wodnego? Odpowiedź znajdziecie w dalszej części artykułu.
Strefy ochrony ujęć wody
Strefy ochrony ujęć wody – bezpośrednia i pośrednia – pełnią kluczową funkcję w ograniczaniu ryzyka skażenia mikrobiologicznego. Strefa bezpośrednia obejmuje teren przylegający do samego ujęcia, np. studni czy punktu poboru wody powierzchniowej, i ma na celu ochronę przed natychmiastowym przedostawaniem się zanieczyszczeń biologicznych i chemicznych. W praktyce oznacza to m.in. ogrodzenie terenu, kontrolowany dostęp, zakaz prowadzenia działalności rolniczej lub przemysłowej oraz utrzymanie czystości i eliminację źródeł fekalnych.
Strefa ochrony pośredniej obejmuje szerszy obszar, z którego woda zasila ujęcie. Jej zadaniem jest ograniczenie napływu zanieczyszczeń w dłuższej perspektywie czasowej, np. przez regulację gospodarki odpadami i ściekami, stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz kontrolę lokalizacji działalności przemysłowej i usługowej. Działania w tej strefie mają charakter prewencyjny, zmniejszając ryzyko kumulacji mikroorganizmów w warstwach wodonośnych, zwłaszcza w przypadku wód podziemnych, gdzie czas migracji wody do ujęcia może być długi.
Wyznaczanie stref ochronnych
Strefy ochronne ujęć wody wyznacza się na podstawie analizy ryzyka, która pozwala określić możliwe zagrożenia biologiczne i chemiczne, w tym potencjalne skażenie mikrobiologiczne. Analiza ta uwzględnia zarówno czynniki naturalne, jak i antropogeniczne, takie jak:
- geologia i hydrogeologia terenu – kierunek przepływu wód podziemnych, głębokość warstw wodonośnych, stopień filtracji przez grunt;
- obecność potencjalnych źródeł zanieczyszczeń – gospodarstwa rolne, wysypiska, szamba, zakłady przemysłowe;
- charakter ujęcia wody – głębokość studni, typ źródła, sposób poboru wody;
- lokalne zagrożenia mikrobiologiczne – występowanie patogenów w otoczeniu, sezonowe zmiany warunków hydrologicznych.
Starannie przeprowadzone wyznaczenie stref ochronnych umożliwia:
- ukierunkowanie działań zabezpieczających na obszary najbardziej narażone na przenikanie zanieczyszczeń;
- racjonalne gospodarowanie kosztami związanymi z eksploatacją i ochroną ujęcia przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka nadmiernego obciążenia systemów uzdatniania;
- wcześniejsze uwzględnianie potencjalnych konsekwencji zmian w otoczeniu ujęcia, takich jak rozwój zabudowy czy intensyfikacja działalności rolniczej.
Znaczenie stref ochrony dla bezpieczeństwa mikrobiologicznego
Strefy ochronne ujęć wody działają komplementarnie, tworząc system zabezpieczenia zarówno natychmiastowego, jak i długofalowego. Skuteczność obu stref zmniejsza presję mikrobiologiczną na procesy uzdatniania, redukuje ryzyko niedostatecznej eliminacji patogenów i zapewnia stabilną jakość wody pitnej. W praktyce oznacza to:
- ograniczenie ryzyka skażeń bakteryjnych i wirusowych (np. E. coli, Salmonella, wirusy jelitowe);
- zmniejszenie prawdopodobieństwa obecności grzybów i pasożytów;
- utrzymanie stabilnych parametrów chemicznych i organoleptycznych wody, w tym jej smaku, zapachu i przejrzystości.
Podsumowanie
Wprowadzenie i konsekwentne egzekwowanie zasad funkcjonowania stref ochrony bezpośredniej i pośredniej stanowi fundament profilaktyki skażeń mikrobiologicznych w wodzie pitnej. Ochrona terenów wokół ujęć wodnych jest nie tylko obowiązkiem wynikającym z prawa, ale przede wszystkim inwestycją w zdrowie publiczne i bezpieczeństwo mieszkańców.
Aleksandra Jabłońska, ekspertka branży Industries & Environment w SGS Polska
Literatura:
- Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy. Strefy ochronne ujęć wód podziemnych – analiza ryzyka i projektowanie. Część 1 – Analiza ryzyka dla ustanowienia stref ochronnych ujęć wód podziemnych. Warszawa 2022.
- Szpak, D., Żywiec, J., Tchórzewska-Cieślak, B., Rak, J. (2023). Problematyka oceny ryzyka ujęć wody dla budynków usługowych. Instal, 12, 110–114.
- Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (tekst jednolity). Dz.U. 2017 poz. 1566, z późn. zm.
- Zimoch, I., Mulik, B. (2019-2020). Strefy ochronne ujęć wód podziemnych jako element systemu zarządzania ryzykiem dostaw wody do spożycia. Hydrogeologia, 1-2, 33–40.
O SGS
SGS jest światowym liderem w dziedzinie badań, inspekcji i certyfikacji. Działamy w sieci ponad 2500 laboratoriów i biur w 115 krajach, wspieranych przez zespół 99 500 oddanych swojej pracy profesjonalistów. Posiadamy ponad 145 lat doświadczenia w dostarczaniu doskonałych usług – łączymy dokładność i precyzję, które charakteryzują szwajcarskie firmy, by pomagać organizacjom w osiąganiu najwyższych standardów jakości, zgodności i zrównoważonego rozwoju.
Nasze hasło – when you need to be sure – to obietnica podkreślająca nasze przywiązanie do zaufania, rzetelności i niezawodności, które umożliwiają firmom rozwijanie się z pewnością siebie. Z dumą dostarczamy nasze eksperckie usługi jako SGS, wspomagani przez inne nasze zaufane i ściśle wyspecjalizowane marki, takie jak Brightsight, Bluesign, Maine Pointe oraz Nutrasource.
SGS jest firmą notowaną na Szwajcarskiej Giełdzie Papierów Wartościowych oznaczoną symbolem SGSN (ISIN CH1256740924, Reuters SGSN.S, Bloomberg SGSN:SW).
