Nie bezpośrednio. HPC nie wskazuje na obecność konkretnych patogenów, ale informuje o ogólnej aktywności mikrobiologicznej w wodzie. Może jednak sygnalizować warunki sprzyjające rozwojowi niepożądanych mikroorganizmów, dlatego nie powinien być ignorowany.
14 Apr 2026
Utrzymanie stabilności mikrobiologicznej instalacji wodociągowych jest kluczowe dla zapewnienia jakości wody w budynkach mieszkalnych i obiektach publicznych. Liczba bakterii heterotroficznych (Heterotrophic Plate Count, HPC) stanowi w takich systemach wyjątkowo czuły wskaźnik – reaguje szybko na wszelkie zmiany zachodzące wewnątrz instalacji, zwłaszcza te związane ze starzeniem się materiałów, gromadzeniem osadów czy postępującą degradacją techniczną. Wiek i stan techniczny instalacji wywierają wyraźny wpływ na poziom HPC, nawet wtedy, gdy system z zewnątrz wydaje się działać bez zastrzeżeń. Jakie procesy stoją za tą zależnością i jakie ma ona znaczenie dla codziennego użytkowania instalacji wodnych? Dowiecie się z dalszej części artykułu.
Wpływ wieku instalacji na rozwój biofilmu
Wraz z upływem czasu elementy instalacji wodnych ulegają stopniowemu zużyciu: pojawiają się osady, zmienia się chropowatość rur, a korozja sprzyja kolonizacji mikroorganizmami. Biofilm w starszych systemach osiąga większą stabilność i grubość, ograniczając skuteczność dezynfekcji i zwiększając uwalnianie bakterii heterotroficznych do wody, szczególnie w miejscach o niskim przepływie.
Znaczenie stanu technicznego instalacji
Stan techniczny instalacji to zmienna wieloczynnikowa, obejmująca m.in. stopień korozji, integralność rur, obecność osadów mineralnych, jakość złącz i armatury oraz prawidłowość hydrauliki przepływu. Każdy z tych elementów wpływa bezpośrednio na liczebność bakterii heterotroficznych.
- Korozja i procesy degradacyjne
Korozja metali prowadzi do uwalniania jonów żelaza i manganu, które sprzyjają rozwojowi mikroorganizmów. Produkty korozji zwiększają chropowatość powierzchni, ułatwiając adhezję i stabilizację biofilmu. W instalacjach wodnych z zaawansowaną korozją poziom HPC bywa nawet kilkukrotnie wyższy niż w systemach o podobnym wieku, lecz utrzymanych w dobrym stanie technicznym.
- Zastoiska wodne i nieprawidłowości hydrauliczne
Obszary o niskim przepływie – wynikające z nieprawidłowej konstrukcji, braku cyrkulacji lub rzadkiego użytkowania – sprzyjają intensywnemu rozwojowi biofilmu. Woda stagnująca traci środek dezynfekcyjny, co prowadzi do lokalnych, nagłych wzrostów HPC.
- Nieszczelności i napływ mikroorganizmów z otoczenia
Mikropęknięcia i rozszczelnienia mogą umożliwiać dostawanie się mikroorganizmów z otoczenia. Choć skala tego procesu bywa trudna do oceny, miejscowe wzrosty HPC wskazują, że ma on istotne znaczenie.
Mechanizmy zależności między stanem instalacji a poziomem HPC
Zależność ta wynika z kilku współistniejących procesów:
- biofilm działa jako rezerwuar uwalniający do wody bakterie heterotroficzne,
- osady i produkty korozji osłabiają działanie dezynfektantów,
- rośnie dostępność chropowatych powierzchni sprzyjających powstawaniu trwałych mikroekosystemów,
- w biofilmie tworzą się zróżnicowane warunki chemiczne i tlenowe, umożliwiające rozwój szerokiego spektrum bakterii heterotroficznych.
W efekcie podwyższony poziom HPC staje się czułym sygnałem wskazującym na pogarszający się stan techniczny instalacji.
Rekomendacje eksploatacyjne
Utrzymanie niskiego poziomu HPC wymaga kontroli zarówno wieku instalacji, jak i jej kondycji technicznej. Najskuteczniejsze działania to regularne płukanie i dezynfekcja, utrzymanie prawidłowych parametrów hydraulicznych, ograniczanie stagnacji oraz systematyczna wymiana elementów wykazujących oznaki korozji lub nadmiernego osadzenia.
Monitoring HPC może pełnić funkcję wczesnego systemu ostrzegawczego, umożliwiając identyfikację obszarów, w których instalacja traci stabilność mikrobiologiczną mimo braku widocznych usterek technicznych. Właściwa interpretacja zmian HPC pozwala na podejmowanie działań naprawczych zanim pojawią się problemy natury sanitarnej lub technicznej.
SGS Polska, lider w badaniach jakości wody, oferuje szybkie i profesjonalne analizy mikrobiologiczne oraz fizykochemiczne wody. Zapraszamy do kontaktu.
Aleksandra Jabłońska, ekspertka branży Industries & Environment w SGS Polska
Literatura
- Alhoshy, M. A., Samhan, F. A., El Gendy, A. S., & Razek, T. M. A. (2025). Impact of biofilm in distribution water systems on water characteristics and attempts for treatment. Water, Air, & Soil Pollution, 236, Article 463.
- Cassivi, A., Carabin, A., Dorea, C., Rodriguez, M., & Huot, C. (2024). Heterotrophic plate counts (HPCs) in drinking water distribution systems: A comprehensive review and meta analysis. Water Quality Research Journal, 59(4), 1–25.
- Świderska Bróż, M. (2012). Skutki obecności biofilmu w systemach dystrybucji wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Ochrona Środowiska, 34(1), 15–22.
- Zhang, L., Liu, Q., & Wang, H. (2024). Biofilm formation in water distribution systems. Processes, 12(2), 280.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Nagły wzrost HPC zwykle wskazuje na zmianę warunków w instalacji, np. spadek skuteczności dezynfekcji, stagnację wody lub lokalne zaburzenia hydrauliczne. Wymaga to dalszej analizy i często dodatkowych badań.
Tak, i to znacząco. Wartości HPC mogą być bardzo zróżnicowane w zależności od lokalnych warunków, takich jak przepływ, temperatura czy stan techniczny danego odcinka instalacji.
O SGS
SGS jest światowym liderem w dziedzinie badań, inspekcji i certyfikacji. Działamy w sieci ponad 2500 laboratoriów i biur w 115 krajach, wspieranych przez zespół 99 500 oddanych swojej pracy profesjonalistów. Posiadamy ponad 145 lat doświadczenia w dostarczaniu doskonałych usług – łączymy dokładność i precyzję, które charakteryzują szwajcarskie firmy, by pomagać organizacjom w osiąganiu najwyższych standardów jakości, zgodności i zrównoważonego rozwoju.
Nasze hasło – when you need to be sure – to obietnica podkreślająca nasze przywiązanie do zaufania, rzetelności i niezawodności, które umożliwiają firmom rozwijanie się z pewnością siebie. Z dumą dostarczamy nasze eksperckie usługi jako SGS, wspomagani przez inne nasze zaufane i ściśle wyspecjalizowane marki, takie jak Brightsight, Bluesign, Maine Pointe oraz Nutrasource.
SGS jest firmą notowaną na Szwajcarskiej Giełdzie Papierów Wartościowych oznaczoną symbolem SGSN (ISIN CH1256740924, Reuters SGSN.S, Bloomberg SGSN:SW).
