Jak zidentyfikować substancje rakotwórcze, mutagenne i reprotoksyczne w środowisku pracy?

W związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. 2024 poz. 1126) na pracodawców zostały nałożone nowe obowiązki dotyczące substancji i mieszanin reprotoksycznych oraz zmieniono te dotyczące rakotwórczych i mutagennych. Jednak by prawidłowo je realizować, należy najpierw zidentyfikować substancje rakotwórcze, mutagenne i reprotoksyczne w środowisku pracy. W jaki sposób tego dokonać?

Bezpieczeństwo w miejscu pracy, czyli jak wskazać substancje szkodliwe

Podstawowym dokumentem, który nam w tym pomoże, jest karta charakterystyki danej substancji chemicznej. Posiłkować się należy również Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 (zwanym rozporządzeniem CLP).

W celu określenia, czy dana substancja stwarzająca zagrożenie jest zaklasyfikowana jako rakotwórcza, mutagenna lub reprotoksyczna, należy w pierwszej kolejności zerknąć do sekcji drugiej karty charakterystyki. Substancję klasyfikujemy jako rakotwórczą, jeśli jest zakwalifikowana jako rakotwórcza kategorii 1A lub 1B, mutagenną, jeśli jest zakwalifikowana jako mutagenna kategorii 1A lub 1B oraz reprotoksyczną, jeśli jest zakwalifikowana jako reprotoksyczna kategorii 1A lub 1B. Oznaczenia te mogą występować opisane pełnym zdaniem lub skrótami jak poniżej:

• rakotwórczość – Carc. 1A, Carc. 1B,
• mutagenność – Muta. 1A, Muta. 1B,
• reprotoksyczność – Repr. 1A, Repr 1B.

Jakie zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia definiują te substancje? Zwroty „H350” i „H350i” definiują substancje rakotwórcze (kategorii 1A i 1B), „H340” mutagenne (kat. 1A i 1B), a wszelkie zwroty rozpoczynające się od „H360” (np. H360FD, H360D) substancje reprotoksyczne kategorii 1A lub 1B.

Co w sytuacji, gdy substancja spełnia jedno lub kilka kryteriów?

Jeśli substancja spełnia jedno kryterium, kwalifikujemy ją tylko do tej kategorii (np. tylko rakotwórcza kat. 1A), natomiast w przypadku, gdy spełnia dwa lub trzy kryteriam klasyfikujemy ją do wszystkich tych kategorii, z których zwroty występują (przykład poniżej – substancja jednocześnie rakotwórcza kategorii 1B, mutagenna kategorii 1B i reprotoksyczna kategorii 1B).