Ślad węglowy to miara ilości gazów cieplarnianych (GHG), w tym dwutlenku węgla (CO2) i innych gazów emitowanych do atmosfery w wyniku działalności człowieka, której skutkiem jest wpływ na zmianę klimatu. Ślad węglowy jest zazwyczaj wyrażany w ekwiwalencie dwutlenku węgla (CO2e) i może być szacowany dla m.in. produktu, organizacji, osoby, wydarzenia.
W niniejszym artykule zastanowimy się, jaki wpływ na ślad węglowy i zrównoważony rozwój mogą mieć wybrane aspekty obchodzenia Świąt Bożego Narodzenia. Sprawdź też usługi SGS w obszarze zarządzania śladem węglowym.
Choinka – sztuczna czy naturalna?
To dylemat, przed którym staje wiele polskich rodzin w okresie świątecznym. Z jednej strony naturalna choinka to zapach świąt, lasu, piękny kolor i niesamowita atmosfera. Zwolennicy sztucznego odpowiednika podnoszą argument, że choinka plastikowa będzie im służyć przez wiele lat.
Według danych opublikowanych przez WWF [1] uprawa choinki naturalnej generuje 3,1 kgCO2e. Wybierając świąteczne drzewko, warto zwrócić uwagę na jego pochodzenie – najlepsze będzie to z krajowych plantacji. Oprócz wspierania lokalnego biznesu pozwoli to na zmniejszenie emisji GHG związanych z transportem. W Polsce corocznie odpadem staje się ponad 6 milionów naturalnych choinek. Żeby choinka została przekazana do recyklingu, pamiętajmy, aby po świętach drzewko (bez ozdób!) wrzucić do brązowego kosza na odpady bio lub przekazać do punktu zbiórki choinek albo PSZOK.
Produkcja choinki sztucznej generuje ślad węglowy na poziomie 8,1 kgCO2e, a miejsce jej pochodzenia to zazwyczaj Chiny. Szacuje się, że sztuczną choinkę powinno się użytkować przez co najmniej 12 lat, ale może służyć nawet 20-30 lat.
Powyższe liczby wskazują, że produkcja sztucznej choinki generuje ponad 2,6 razy większy ślad węglowy niż uprawa choinki naturalnej. Najważniejsze jest jednak, aby korzystać z rzeczy, które już mamy. Jeśli na strychu stoi sztuczna choinka, warto ją odświeżyć i zrezygnować z zakupu choinki naturalnej.
Ślad węglowy wigilijnego stołu
Tradycyjnie na wigilijnym stole powinno się znaleźć 12 potraw. W zależności od regionu czy tradycji rodzinnych, serwowane potrawy mogą się różnić. Jednak pewne klasyki pojawiają się zawsze, np. barszcz czerwony, pierogi z kapustą i grzybami, sałatka jarzynowa, ryba (karp i śledź), makowiec.
Według danych Międzynarodowego Zespołu ds. Klimatu (IPCC) sektor rolno-spożywczy odpowiada za około 30% światowych emisji GHG. Wpływ ten związany jest z produkcją, przetwarzaniem, transportem i konsumpcją żywności. Na podstawie baz danych emisyjności – WRAP [2] i ADEME [3] – zebrano dane o śladzie węglowym wybranych dań / produktów spożywczych, które możemy znaleźć na wigilijnym stole:
- chleb biały 0,58 kgCO2e/kg [2];
- ciasta 0,96 kgCO2e/kg [2];
- kruche ciastka, np. pierniczki 1,32 kgCO2e/kg [2];
- dania wegańskie, np. kapusta wigilijna 0,50 kgCO2e/kg [2];
- dania wegetariańskie, np. pierogi 0,91 kgCO2e/kg [2];
- sałatki wegetariańskie, np. sałatka jarzynowa 0,51 kgCO2e/kg [2];
- zupa wegetariańska, np. barszcz czerwony 0,54 kgCO2e/kg [2];
- karp (po obróbce termicznej) 5,91 kgCO2e/kg [3];
- śledź surowy 2,31 kgCO2e/kg [3].
W Polsce tradycyjnie na Wigilię nie spożywa się mięsa. Ma to swój pozytywny wpływ na emisje GHG. Szacuje się, że ślad węglowy pieczeni wołowej wynosi 35,3 kgCO2e/kg [3], a kotletów wieprzowych 13,2 kgCO2e/kg [3].
W celu zmniejszenia śladu węglowego wigilijnego stołu warto wybierać lokalnych producentów i korzystać z produktów sezonowych.
Marnowanie żywności
Znaczący wpływ na ślad węglowy ma marnotrawstwo żywności, które według szacunków odpowiada za 8-10% światowych emisji GHG.
Zgodnie z raportem „Nie marnuj Jedzenia 2023” [4] Federacji Polskich Banków Żywności, w Polsce zmarnowaniu ulega 4,8 milionów ton żywności rocznie. Przyjmując, że jeden przeciętny posiłek waży około 400 g, pozwoliłoby to zapełnić około 12 miliardów talerzy. Z badań wynika, że za 60% całej zmarnowanej żywności w Polsce odpowiadają konsumenci, a w naszych koszach najczęściej lądują: pieczywo (52%), owoce (38%) i warzywa (36%).
Wyrzucanie jedzenia wpływa negatywnie nie tylko na ślad węglowy i marnowanie zasobów, ale także jest nieuzasadnione ekonomicznie. W czasie świąt mamy tendencję do przygotowywania zbyt dużej ilości jedzenia. Starajmy się, aby przede wszystkim unikać potrzeby wyrzucania jedzenia – przygotowujmy ilości, które mają szansę zostać zjedzone, a jeśli po świętach zauważymy nadwyżkę, zamroźmy ją lub przekażmy do jadłodzielni.
Zrównoważone rybołóstwo
W większości domów na wigilijnym stole nie może zabraknąć ryb. Odpowiedzialne gospodarowanie zasobami morskimi w sposób, który pozwala im się odnawiać i utrzymywać zdrowe ekosystemy morskie, jest kluczowy dla zachowania bioróżnorodności, dostępu do zasobów oraz dobra społeczności zależnych od połowów.
Wybierając ryby na wigilijny stół, warto sięgnąć po te posiadające certyfikat MSC (Marine Stewardship Council). Jest to międzynarodowy standard zrównoważonego rybołówstwa, który zapewnia, że produkty rybne pochodzą z połowów, które spełniają wysokie wymagania ochrony środowiska morskiego i zarządzania zasobami. Certyfikat MSC jest jednym z najważniejszych narzędzi do promowania zrównoważonego rybołówstwa i zapewnia konsumentom pewność, że wybierane przez nich produkty rybne są pozyskiwane w sposób odpowiedzialny.
Marlena Osińska-Przybysz, ekspertka branży Business Assurance w SGS Polska
Bibliografia:
[1] Sztuczna czy naturalna choinka? Która jest bardziej ekologiczna? | WWF Polska
[2] WRAP – The Waste and Resources Action Programme, UK Food & Drink Emission Factors Database
[3] ADEME – The French Agency for Ecological Transition, Empriente Database
[4] Banki Żywności, Nie marnuj jedzenia 2023, Raporty nt. marnowania żywności | Banki Żywności
O SGS
Jesteśmy SGS – światowym liderem w dziedzinie badań, inspekcji i certyfikacji. Jesteśmy uznawani za globalny punkt odniesienia w zakresie zrównoważonego rozwoju, jakości oraz rzetelności. Naszych 99 600 pracowników obsługuje sieć 2 600 biur i laboratoriów na całym świecie.
