Legionella powszechnie znana ze swojej odporności na niesprzyjające warunki środowiska jest dużym problemem w instalacjach wewnętrznych wody ciepłej, a także w strefach relaksu w wielu kompleksach. Czym jest, co może powodować i jak ją usunąć? Dowiecie się z lektury artykułu.
Bakterie z rodzaju Legionella powszechnie występują w środowisku człowieka. W warunkach naturalnych bytują w środowisku wilgotnym lub wodnym, np. w glebie, mchach i porostach. W przypadku wystąpienia sprzyjających dla tych bakterii warunków, szybko się namnażają, w szczególności w rezerwuarach sztucznych stworzonych przez człowieka, między innymi w instalacjach ciepłej wody użytkowej.
Legionella w wodzie ma optymalne warunki do rozwoju, w szczególności w temperaturach między 25 a 45oC. Bakterie te często kolonizują sieć wodociągową zarówno wody ciepłej, jak i zimnej, dlatego baseny, strefy SPA i inne instalacje z wodą ciepłą utrzymują dogodne warunki do ich namnażania. Przeniesione do instalacji wodociągowej mogą ulegać szybkiemu namnożeniu i wytwarzać biofilmy bakteryjne. Biofilm bakteryjny jest aglomeratem zarówno bakterii, jak i grzybów wraz z innymi organizmami i materią nieorganiczną. Te skupiska mikroorganizmów wytwarzają substancje, które łączą je wzajemnie ze sobą oraz z podłożem, do którego przylegają.
Biofilmy bakteryjne tworzą idealne warunki do rozwoju bakterii z rodzaju Legionella. Znajdują w nim pożywienie oraz ochronę przed środkami dezynfekcyjnymi, a także oddziaływaniem termicznym. Często po procesach dezynfekcji termicznej lub chemicznej wewnętrznych instalacji wody ciepłej dochodzi do rekolonizacji instalacji przez bakterie, które przetrwały w biofilmie.
Bakterie z rodzaju Legionella wykazują zdolność do szybkiej adaptacji w niesprzyjających warunkach, co wraz ze zdolnością do tworzenia biofilmów jest przyczyną problemów z ich całkowitym usunięciem z instalacji. Dlatego tak ważny jest dobór odpowiedniej metody oczyszczania instalacji (fizycznej bądź chemicznej), w szczególności, gdy badanie na obecność bakterii Legionella stwierdzi jej obecność w wodzie. Każda metoda ma swoje wady i zalety, które zostały przedstawione w tabeli poniżej:
Metoda | Chlorowanie (ClO2) | Chlorowanie (NaOCl) | Jonizacja (Cu2+ oraz Ag+) | Promieniowanie UV (dezynfekcja) | Dezynfekcja termiczna (70oC) |
Usuwanie biofilmu? | TAK | Nie (przy dawkach dezynfekcyjnych 2/3 mg/l) | Tak, w zależności od dawki | NIE | TAK |
Skuteczność w zwalczaniu Legionelli | Krótkotrwała (konieczność stałego dozowania) | Krótkotrwała | DŁUGOTRWAŁA, w zależności od dawki (skuteczna 0,2-0,8 mg Cu/l i 0,02-0,08 mg Ag/l – na ok. 1,5 do 3 miesięcy) | Krótkotrwała (do ok. 2 min) | Krótkotrwała (do ok. 1 tygodnia) |
Wpływ na otoczenie | Brak (przy małych dawkach) | Udowodnione działanie kancerogenne | Brak (przy małych dawkach) | Brak | Ryzyko oparzenia |
Dobrą metodą wspomagającą dłuższe utrzymanie instalacji w czystości jest zapewnienie przepływu we wszystkich jej elementach. Istotne, by naczynie wzbiorcze instalacji wodnej było przepływowe, wtedy nie jest rezerwuarem stojącej wody i utrudnia kolonizację bakterii.
Rycina 1 – Typowe kolonie bakterii Legionella na
podłożu selektywnym GVPC.
Wykorzystanie metody niedostatecznie silnej prowadzi jedynie do częściowego i chwilowego usunięcia problemu. W takiej sytuacji dochodzi bowiem do wcześniej wspomnianej rekolonizacji przez bakterie, które w biofilmie przetrwały.
Mikrobiologiczne badanie wody w kierunku obecności Legionella z pływalni, brodzika czy też podobnych miejsc jest jednym z istotniejszych badań mikrobiologicznych, gdyż pozwala nam na wykrycie pałeczek tych groźnych bakterii, a tym samym na zapobieganie zakażeniom.
Do zakażenia może dojść, gdy bakterie przedostaną się do dróg oddechowych. Warto mieć na uwadze, iż bakterie Legionella nie przenoszą się między ludźmi, a zakażenie następuje w wyniku wdychania aerozoli wodnych (zawieszone w powietrzu cząsteczki wody zawierające bakterie). Aerozole te tworzą się w takich miejscach, jak:
Ponadto aerozole tworzą się także w środowisku naturalnym (rzeki, jeziora, wilgotna ziemia), choć ich ilość w takich miejscach jest zazwyczaj niewielka, a wysoką liczebność stwierdza się w nieodpowiednio utrzymywanych sztucznych systemach wodnych.
Zakażenia bakteriami Legionella mogą przybrać postać gorączki Pontiac bądź choroby legionistów.
Wyróżnia się trzy podstawowe postacie legionellozy, tzw. postacie pozapłucne łagodne, ostre oraz chorobę legionistów (zapalenie płuc). Rozwija się ona 5-6 dni po infekcji i często rozpoczyna się od typowych objawów grypowych (gorączka, ból głowy i mięśni), następnie pojawia się kaszel i trudności w oddychaniu, które postępują do ciężkiego zapalenia płuc.
W Polsce legionelloza została umieszczona na liście chorób zakaźnych w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r (Dz.U. z 2008 r., poz. 1570 z późn. zm.). ws. zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
W rozporządzeniu Ministra Infrastruktur z 12 kwietnia 2002 r. ws. warunków, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, w §120 znajdują się regulacje dotyczące instalacji wody ciepłej. Stanowi ono między innymi o tym, że instalacja powinna umożliwiać uzyskanie temperatury wody ciepłej, która jest nie niższa, niż 55 °C i nie wyższa, niż 60 °C. Ponadto powinna być wykonana z takich materiałów i zaprojektowana w taki sposób, żeby możliwe było przeprowadzenie jej okresowej lub ciągłej dezynfekcji metodami chemicznymi albo fizycznymi. Rozporządzenie określa również warunki przeprowadzenia okresowej termicznej dezynfekcji sieci – zapewnienie w punktach czerpalnych temperatury nie mniejszej niż 55 °C, a nieprzekraczającej 80 °C.
SGS Polska posiada laboratoria oferujące akredytowane badania na obecność bakterii w wodach, w tym również na obecność bakterii z rodzaju Legionella zgodnie z normą PN-EN ISO 11731: 2017-08. Oferujemy również identyfikacje głównych serogrup Legionella spp.
Zachęcamy do skorzystania z naszych usług i zapoznania się z wchodzącymi ofertami w naszym sklepie internetowym, a także do kontaktu poprzez formularz kontaktowy
Daria Chrobak, ekspertka branży Industries&Environment SGS Polska
[1] Chudzicki J.: Wybrane metody usuwania i unieszkodliwiania bakterii Legionella w instalacjach basenowych, Instal 6/2003.
[2] Gałdysz I. i inni,: Ocena zagrożenia bakteriami Legionella spp. W domach pomocy społecznej w Polsce w latach 2009-2013, Hygeia Public Health 2018, 53(1): 74-7
[3] Rygała A, Kręgiel D., Legionella spp. – występowanie i wykrywanie. Laboratorium – Przegląd Ogólnopolski, 4:35-40 . 2019
[4] Szczerbiński R. i inni., Occurrence of Legionella sp. bacteria in hot utility water systems in health care centers and residential and nursing homes in the Podlaskie voivodeship. Probl Hig Epidemiol 2011, 92(4): 920-923
[5] Wanot B, Krzypkowska A., Legionella – wciąż aktualny problem. Technologia wody 5/2018.